1/2/2009
HEPATİT (A-B-C-D-E-G)
Kategori: Sağlık
Karaciğerde meydana gelen iltihabı reaksiyon tıp bilimimde hepatitis olarak tanımlanır. Türkiye de yaygın olarak hepatit olarak tanımlanır. Ancak ülkemizde de hepatit denilince yaygın olarak hepatit B kavramı anlaşılır. Ancak hepatitin tek sebebi virüsler ve hepatit B değildir. Hepatite virüsler(hepatit B ,hepatit C ...), bakteriler, çeşitli ilaçlar, uzun süreli alkol kullanımı ve çeşitli endüstriyel maddelere maruz kalmak yol açabilir. Ne sebeple olursa olsun ortaya çıkan hepatit karaciğer hücrelerinde hasara sebep olur. Karaciğerde hassasiyet şişme ve iltihap ortaya çıkar. Karaciğer de yaygın bir hassasiyet ortaya çıkar. Hepatit bazı durumlarda kalıcı hasarlara sebep olur. Burada önemsenmesi gereken en önemli durum virüslerle ortaya çıkan hepatitin bulaşabilmesidir. Yukarıda sayılan diğer hepatit tiplerinin insandan insana bulaşmamasıdır
HEPATİT A
Hepatit A son derece bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Halk arasında sarılık adıyla bilinir. Hepatit A karaciğeri tutar ve hastalığa neden olur. Hepatit A virüsünün vücuda girdikten sonraki 2-6 hafta kuluçka süresidir.
Her yıl dünyada 1.4 milyon kişi Hepatit A hastalığına yakalanmaktadır. Hepatit A tifo’dan 10 ile 100 kat, kolera’dan 1000 kat daha sık görülmektedir. Zaman zaman salgınlara yol açarak çok sayıda insanı etkilemektedir.
Nasıl Bulaşır
Hepatit A virüsü oral-fekal yolla, kişiler arası temasla, virüs bulaşmış su veya bu suda yıkanmış yiyeceklerle bulaşır. Çiğ veya az pişmiş yiyeceklerden de bulaşır.
Belirtileri
Grip benzeri belirtiler (ateş, titreme, bazen diyare, halsizlik gibi)
İştahsızlık
Bulantı
Sarılık (gözlerin ve derinin sararması)
İdrarın renginin koyulaşması (demli çay rengi)
Dışkı renginin açılması
Karın ağrısı
Yorgunluk
Bu belirtilerin hepsi aynı anda olabileceği gibi hiçbiri de görülmeden sessiz olarak hastalık ortaya çıkabilir. Hastanın yaşı arttıkça hastalık daha ağır seyreder. Küçük çocuklarda hiçbir belirti görülmeyebilir. Hepatit A genellikle 3-6 hafta sürer, ancak bazı olgularda altı aya kadar devam eden uzun süreli ya da kötüleşerek tekrarlayan semptomlar olabilir.Hastalık süresince çok uzun süre yatakta kalınması ve buna bağlı olarak işgücü kaybında artış söz konusudur. Tam düzelme 6 ay kadar sürebilir. Çok nadir olarak %0.1-6.9 ‘unda Fulminant hepatit (Çok ağır bir karaciğer hastalığıdır) gelişebilir.
Korunma Yolları
Temizliğinden emin olunmayan musluk suyunu içmeyin ve bu sudan oluşan buzu kullanmayın. Aynı tehlike bu su ile diş fırçalarken de söz konusu olabilir.
Soyulmamış meyvelerin, salataların, haşlanmamış sebzelerin yıkanmadan yenmemesi ve çiğ deniz mahsüllerinden (istiridye, midye vs.) sakınılması gerekir. Sokaklarda temizlik kurallarına dikkat edilmeden hazırlanmış yiyecek ve içeceklerin yenilmemesi gerekir. Tüm bu önlemlere rağmen Hepatit A riski altında olabilirsiniz. Hepatit A ‘dan korunmanın en güvenli yolu aşılanmaktır.
Kimler Aşılanmalı
Çocuk yuvaları, kreşler ve okullarda bulunan çocuklar ve buralarda görevli personel.
Yüksek endemik yerlere seyahat edenler.
Sağlık çalışanları, laboratuvar personeli.
Askeri personel.
Hapishanede bulunanlar ve görevliler.
Yakınları Hepatit A hastalığı geçirenler.
Aşcılar ve gıda sektöründe çalışanlar.
Aşısı Nedir
Hepatit A hastalığından korunmak için aşılanmak en etkili ve güvenilir yoldur. Hepatit A aşısı kimyasal yöntemlerle etkisiz hale getirilmiş virüsten yapılmıştır Hepatit A aşısı Hepatit A virüsü parçacıklarından oluşmuştur ve kendisi hastalığa yol açmaz güvenilirdir. Aşı yapıldıktan 15 gün sonra etkili olur.
Aşılanmadan önce hastalığın geçirilip geçirilmediğini anlamak için kan testi yapılması uygundur.
Aşısı Nasıl Uygulanır
Hepatit A aşısı iki doz halinde yapılır; 15 yaşına kadar 0 ve 6. Aylarda, 15 yaşından büyüklerde 0-6 veya 12. ayda yapılır.
HEPATİT B (VİRAL HEPATİT – BULAŞICI SARILIK)
Hepatit B Nedir
Hepatit B,karaciğer iltihabı anlamına gelen hepatit hastalığının etkeni olan virüslerden bir tanesidir.Meydana getirdiği hastalık,çok ağır tablolara neden olabilmektedir.Bu virüs,esas olarak karaciğerde yerleşir,orada çoğalır ve zamanla karaciğeri tahrip edecek boyutlara ulaşabilir.
Hepatit B bulaşıcı bir hastalıktır ve ülkemizde çok önemli bir sağlık sorunudur.
Türkiye’de bugün her 3 kişiden yaklaşık 1’i Hepatit B virüsü ile karşılaşmıştır. Yine her 10 kişiden 1’i Hepatit B virüsünü taşımakta ve bulaştırmaktadır. Hastaların % 75-80 inde herhangi bir belirti vermeksizin gelişir, taramalarda ve kan bağışlarında yapılan tetkiklerde tesadüfen tespit edilir. Kuluçka süresi 2-6 ay arasında değişmektedir.
Bu süreler sonunda ki belirtiler
İştah kaybı
Bulantı
Kusma
Deride ve göz aklarında sararma
İdrar renginde koyulaşma
Karın ağrısı
Karaciğer bölgesinde hassasiyet , olarak özetlenebilir.
virüs bulaştıktan sonra üç yol izler:
Kişinin immün sistemi (bağışıklık sistemi) kuvvetli ise vücudunda virüse karşı antikor denilen koruyucu maddeler oluşur ve belirli bir düzeyde kalır,artık kişi doğal olarak aşılanmıştır, tam şifa ile iyileşmiştir.Ömür boyu Hepatit B’den korunacaktır.
Oluşan bu koruyucu antikorlar,eğer ki olması gereken düzeye ulaşamaz ise kişi taşıyıcı olarak kalacaktır,henüz kendisi hasta değildir fakat potansiyel virüs saçıcısıdır,çevresi için hastalığın yayılmasında büyük bir tehlike oluşturur.Özellikle ülkemizde bu anlamda gizli taşıyıcılar çoktur,hastalığın kontrolsüz bulaşmasında en sessiz yolu oluşturur.Taşıyıcılar için risk yıllar sonra başlayabilir.Taşıyıcı kişi karaciğer kanserine aday olabilir veya organ hasarı ile karaciğer yetmezliğine girebilir.
Kişide koruyucu antikorlar hiç oluşamaz,herzaman virüs güçlü durumdadır,vücut virüse yeniktir,karaciğer fonksiyonları bozuktur,karaciğer enzimleri yüksektir,kişi aktif hastadır, hızla karaciğer yetmezliğine gider veya hastalık yıllara yayılır zamanla karaciğer yetmezliğine ya da karaciğer kanserine dönüşür.
Hedef organ Karaciğerdir.
Karaciğer vücudu toksik maddelerden temizleyen,sindirimde görevli safrayı sentezleyip kana veren ,vücutta görevli pek çok taşıyıcı proteinleri sentezleyen ana organdır.Karbonhidrat,yağ ve protein metabolizmasında da çok önemli görevleri vardır.
Bu virüs karaciğer dokusunu oluşturan hücreleri tutar,bu hücreler zamanla fonksiyonlarını yapamaz hale gelir,yukarıda bahsettiğimiz yollara göre karaciğeri zedeleyebilir ve tek tek hücre ölümü başlayabilir,sonrasında karaciğer doku kaybı gelişebilir.Sonuç:GERİYE DÖNÜŞSÜZ ORGAN HASARIDIR.
Nasıl Bulaşır
Hepatit B, kan yoluyla ve çok sıklıkla da yakın temasla (kan dışındaki vücut sıvıları:tükürük,ter,cinsel organ sıvıları) bulaşır. Derideki bir çatlak yada açık yara ile temas eden bir damla kan yada tükürük bile hastalığın bulaşması için yeterli olabilmektedir. Taşıyıcı anneden bebeğine de doğum esnasında bulaşabilir.
En önemli ve yaygın bulaşma yolu korumalı da olsa cinsel ilişkidir,çünkü ter ve tükürük gibi vücut sıvılarıyla dahi geçişleri olabilmektedir.Kan ve kan ürünlerinin nakli,kirli enjektörlerin kullanımı(ör:uyuşturucu bağımlılarında olduğu gibi hijyenik olmayan şartlarda ortak kullanılan enjektörlerle),yeterli sterilizasyonun yapılmadığı cerrahi girişimler, kuaför ve berberlerdeki iyi sterilize edilmemiş manikür ve pedikür setleri, tıraş bıçakları, makaslar, steril olmayan aletlerle yapılan sünnet,kulak delme işlemleri ve ortak kullanılan diş fırçaları Hepatit B virüsünün bulaşmasına sıklıkla aracılık etmektedir.
Taşıyıcılık Ne Demektir
Bu virüs ile temas eden her 10 bebekten 9’u ve her 10 erişkinden 1’i belirli bir süre sonunda (>>6 ay) mikrobu vücudundan atmayı başaramazsa yaşam boyu taşıyabilecek ve insanlara yayacaktır. Ancak taşıyıcılarda hastalık durumu farklılık gösterebilmektedir. Karaciğerlerinde oldukça ağır hasarın ortaya çıktığı bireylerde, yıllar sonra Karaciğer Yetmezliği, Siroz ve Karaciğer Kanseri görülebilmektedir. Kronik hepatitlilerin %25’i Primer Karaciğer Kanseri ve Siroz nedeniyle ölmektedir. Hepatit B Primer Karaciğer Kanserlerinin %60-80’inden sorumludur. Ve karaciğer kanserleri kanser ölümleri içinde ilk 3 sırada yer almaktadır. Hepatit b virüsü sigaradan sonra bilinen en yaygın kanserojendir(kanser nedenidir).
Risk Grupları Hangileridir
Hepatit B’li anneden doğan bebekler
Ev içinde Hepatit B hastası yada taşıyıcısı olanlar
Birden fazla kişi ile cinsel ilişkisi olanlar
Eşcinseller
Kan ve kan ürünleri kullananlar
Hemodiyaliz hastaları
Damar içi ilaç bağımlıları
Sağlık personeli
Toplu halde bulunulan yerlerde ( okullar, kreşler, kışlalar, yurtlar, huzurevleri v.s.) yaşayanlar risk gruplarını oluştururlar
Korunmak Mümkün mü
Virüs vücuda girmemişse korunması kesinlikle mümkün olan bir hastalıktır.En etkili korunma yolu da aşılanmadır.Koruyuculuğu %90-95’tir. Eğer koruyucu düzeyde antikor titresi elde edilmişse koruyuculuk %100’e ulaşır.
Aşılama,taşıyıcılara veya aktif hasta olanlara yapılamaz. Aşılama kararı,doktorlar tarafından istenen belirli tetkiklerden sonra verilebilir.
Uygulanacak aşı şeması,toplam üç dozun belirli zamanlara bölünerek uygulanması ile olur.
Genel olarak kullanılan aşı şeması: ilk doz 0.ay(sıfırıncı ay) kabul edilmek kaydıyla,bir ay sonra 2.doz ve 5 ay sonra 3.doz olmak üzere 0-1 ve 6.ayda yapılan 3 doz aşı uygulamasıdır.
Bir diğer uygulama da hızlı cevap beklenen olgulardaki kullanılan şemadır:
0.ayda 1.doz,bir ay sonra 2.doz,bir ay sonra 3.doz ve de 12.ay da(yani son 3.dozdan 11 ay sonra ) 4.dozun yapılmasıdır.
Aşılama sonrası enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik, ateş yüksekliği ve birtakım allerjik reaksiyonlar görülebilmektedir.Çoğu önemsiz reaksiyonlardır.Hastalığın risklerinin yanında daha da önemsizleşirler.
HEPATİT C
Hepatit C, karaciğeri etkileyen bulaşıcı ve ciddi bir hastalıktır. Dünyada 170 milyon kişide Hepatit C virüsü bulunmaktadır. Bununla birlikte virüs, bulaştığı herkeste hastalığa sebep olmamakta, bazen kişi yalnızca "taşıyıcı" olarak kalmaktadır. Taşıyıcı olan kişilerin de hastalığı başkalarına bulaştırmamak için özen göstermesi gerekir.
Belirtileri
Bazen hiçbir belirti dahi göstermeyen hastalık zamanla karaciğer yetmezliği, siroz, karaciğer kanseri gibi rahatsızlıklara sebep olabilir. Hepatit C virüsü karaciğere yerleştikten sonra yıllarca herhangi bir belirti vermeden varlığını sürdürerek burada çoğalır ve karaciğere zarar verir. Yıllar sonra karaciğere verdiği bu tahribat siroz, karaciğer kanseri gibi hastalıklarla kendini gösterebilir.
Nasıl Bulaşır
Hepatit C'nin bulaşma yollarının başında "kan yolu ile" bulaşma gelir. Bu nedenle özellikle sürekli kan nakline ihtiyaç duyan hemofili ve diyaliz hastaları ile uyuşturucu bağımlıları, tarama yapılmamış kan alıcıları ve gayri meşru cinsel ilişkiye girenler risk altındadır.
Hepatit C hastaları, bu virüsü başkalarına da bulaştırmamak için, kan nakli, iğne, şırınga, diş fırçası, traş bıçağı, tırnak makası gibi aletlerin kullanımı vb. ile ilgili dikkatli olmalıdır ve bu aletleri ortak kullanmamalıdır. Ciltteki kesik ve yaralanmalara karşı dikkatli olmalıdır.
Hepatit C yiyecek-içeceklerden, yiyecek kaplarından, hapşırmadan vb. bulaşmaz. Cinsel yolla ve anneden çocuğa bulaşma riski olmakla birlikte, buna çok sık rastlanmaz.
Akut ve Kronik olmak üzere iki bulaşma söz konusudur.
Akut enfeksiyonda virüs 2 hafta ile 5 ay arasında hiç bir belirti vermeden vücutta barınabilir. Daha sonra çoğunlukla kendini yorgunluk, bulantı, kusma, iştahsızlık gibi belirtilerle gösterir. Bir kaç hafta sonra da sarılık görülebilir.
Hepatit C virüsü bulaşan hastaların %80'inde Kronik enfeksiyon gelişmektedir. Bu hastaların ortalama %15'inde siroz ve ortalama %3'ünde de 10-30 yıl sonra karaciğer kanseri görülmektedir.
Hepatit C bulaşan hastaların %15'inde hastalık kendiliğinden ve tamamen iyileşmektedir.
Siroz oluşumunda alkolün etkisi büyüktür. Bu nedenle alkolden kesinlikle uzak durmak gerekir.
Tedavisi
Hepatit C tedavisinde amaç öncelikle Karaciğer hasarını ve siroz gelişimini önlemek ve virüsü ortadan kaldırmakdır.
Tedavide kullanılan en yaygın yöntem iğne ve hap kullanımının birlikte yapılmasıdır. Hepatit C'nin aşısı yoktur. Hastaların düzenli ve dengeli beslenmeye önem vermeleri gerekir. Eğer siroz gelişimi varsa doktorun vereceği diyete uymaları gerekir.
HEPATİT D
Hepatit D çoğalabilmesi için Hepatit B virüsüne ihtiyaç duyması bakımından bu ailedeki enteresan viral hepatitlardendir. Bu hastalık hepatit B hastalığının gidişini hızlandırır ve kötü yönde etkiler.Hepatit D çoğalma için hepatit B virüsüne ihtiyaç duyduğundan beraberce siroz tablosuna
-Ya hepatit B ile aynı anda alınır ve geçirilir.
-Ya da hepatit b geçirmiş kronik hepatit B si kişilerin daha sonara bu virüsle karşılaşması ile olur.
Nasıl Bulaşır
Damardan uyuşturucu kullananlarda, hemofilili hastalarda ve homoseksüellerde bulaşma riski ve görülme sıklığı oldukça yüksektir. Anneden bebeğe geçme çok nadir olarak görülür. Rusya ve Romanya sık görülen bir hastalıktır.
Tanı
Yeni geçirilmekte olan enfeksiyonda :Anti-HDV düşük titrElerde (oranda)
Kronik (müzmin) vakalarda ise yüksek titrelerde Anti-HDV oranı görülür.
Nasıl Korunulur
Hepatit D korunma Hepatit B geçirmemektir. Yani Hepatit B taşıyıcısı değilseniz ve Hepatit B aşınız var ise hepatit D ye karşıda korunuyorsunuz demektir.
HEPATİT E
hepatit e (hev) karaciğerde enfeksiyona sebep olan bir virüstür. kronikleşmemesiyle dikkat çeker. virüs vücuda bulaştıktan sonra 2-8hafta arasında (ortalama 40gün) ortaya çıkar.
Nasıl bulaşır
dışkı (kaka) ve ağız yolu ile vücuda bulaşır. öteki ülkelerde ise dışkı kanalizasyon sızıntılı sularla bulaşır.
Belirtileri nedir - Aşısı var mı
hiç bir belirti görülmeyebilir.bazı kişilerde grip gibi belirtiler görülür, koyu renkli idrar - çay gibi,saman gibi açık renkli kaka,sarılik,yorgunluk ve ateş belirtileri görülebilir. aşısı yoktur !
Risk grubu
gelişen ülkelere seyahat edenler(özellikle hindistan, asya'nın bir kısmı ve afrika da görülür), gebe kadınlar risk grubundadır.
Nasıl korunulur
hastalık yayan suları (şüphelendiğiniz sular da olur çeşme suyu vs. ) hiçbir hedefli hiçbir biçimde kullanmayınız. hepatit e %10-20'lere varan ölümlerle sonuçlandığından dolayı küçümsenmeyecek bir konudur.
HEPATİT G
Son yıllarda, kan nakli ile ilgili olarak ortaya çıkan hepatitlerden birisi olarak tanımlanmıştır. Özellikle uyuşturucu kullananlar, diyaliz hastaları ve hemofili hastalığı olan kişilerde normal popülasyona göre pozitif
